Bạn vừa bấm thích một bài đăng chúc mừng người bạn cùng khóa được thăng chức. Bạn thật lòng mừng cho họ. Nhưng khi đặt điện thoại xuống, bạn lại mở hộp thư, kiểm tra những hồ sơ đã gửi và thấy chưa có phản hồi mới nào.
Trong nhóm chat, mọi người nói chuyện tăng lương, đổi công ty, mua nhà. Bạn đọc hết, nhưng không biết góp vào câu chuyện điều gì. Có lúc bạn ngại cả câu hỏi rất bình thường: “Dạo này làm ở đâu rồi?”. Không phải vì bạn không có gì để kể, mà vì bạn đã quá mệt với việc phải giải thích rằng mình vẫn đang tìm việc.
Áp lực tìm việc kéo dài không chỉ nằm ở chuyện chưa có thu nhập. Nó còn nằm ở lúc bạn bắt đầu lấy tình trạng công việc để kết luận về cả con người mình. Từ “mình chưa tìm được việc”, suy nghĩ dần thành “mình chẳng làm được gì”, rồi “có phải mình đã thất bại rồi không?”.
Bạn muốn có một công việc để tự lo cho cuộc sống. Nhưng sâu hơn, có lẽ bạn còn muốn được công nhận, muốn người nhà bớt lo và muốn có một câu trả lời khi ai đó hỏi về mình. Những mong muốn ấy đáng được lắng nghe. Chỉ là, chúng ta cần tách chuyện tìm việc khỏi việc phán xét giá trị của bản thân.
Khi bạn cần một công việc để chứng minh mình không thua kém
Có thể điều bạn mong nhất lúc này không phải một chức danh thật lớn. Bạn chỉ muốn buổi sáng có nơi để đến, cuối tháng có tiền lương và không phải cân nhắc quá lâu trước một cuộc hẹn với bạn bè.
Bạn nhớ cảm giác mình làm được việc, có người cần đến sự đóng góp của mình. Bạn cũng muốn có một tin vui để báo về nhà, thay vì lần nào cũng nói: “Con vẫn đang chờ kết quả”.
Nhưng nếu một lời mời nhận việc trở thành bằng chứng duy nhất rằng bạn có giá trị, mỗi lần bị từ chối sẽ không còn đơn thuần là một hồ sơ chưa được chọn. Bạn có thể nghe nó thành: “Mình không đủ giỏi”, “Chẳng ai cần mình”, “Mọi cố gắng trước giờ đều vô nghĩa”.
Đó là lúc cần dừng lại để gọi đúng tên điều đang xảy ra: Bạn đang gặp khó khăn trong quá trình tìm việc. Điều đó không đủ để kết luận rằng cả cuộc đời bạn là một thất bại.
Một lời động viên không giải quyết được tiền trọ hay những khoản chi đang chờ. Bạn vẫn cần tìm việc và vẫn cần thay đổi những gì chưa hiệu quả. Nhưng bạn có thể làm việc đó mà không phải tự hạ thấp mình sau mỗi lần chưa có kết quả.
Vì sao so sánh bản thân với bạn bè khiến bạn thấy mình tụt lại?
Bạn nhìn thấy tin vui của họ, nhưng sống trọn những ngày khó của mình
Bạn thấy thông báo nhận việc, ảnh thăng chức, một chuyến công tác. Nhưng bạn chưa chắc biết trước đó họ đã trải qua điều gì, được hỗ trợ ra sao hoặc đang phải đánh đổi những gì cho công việc hiện tại.
Trong khi đó, bạn biết rất rõ những đêm mình sửa CV, những cuộc phỏng vấn không đi đến đâu và cả cảm giác phải mở ứng dụng ngân hàng trước khi quyết định mua một món đồ.
Khi đặt hai phần thông tin không tương xứng ấy cạnh nhau, bạn rất dễ thấy mình là người thua cuộc. Thành tựu của bạn bè là thật, nhưng những gì họ đăng không phải toàn bộ cuộc sống của họ. Cũng như việc chưa tìm được công việc không phải toàn bộ câu chuyện về bạn.
Cùng tuổi không có nghĩa là cùng điều kiện
Hai người học cùng khóa có thể bước vào những ngành nghề, môi trường và hoàn cảnh rất khác nhau. Thời điểm doanh nghiệp tuyển dụng, cơ hội được giới thiệu, người hướng dẫn hay những trách nhiệm ngoài công việc đều có thể ảnh hưởng đến hành trình ấy.
Nhìn nhận sự khác biệt này không phải để phủ nhận nỗ lực của người khác hay tìm lý do cho mình. Đó là cách nhắc bản thân rằng chỉ một mốc tuổi và một chức danh chưa đủ để so sánh hai cuộc đời.
Chưa được tuyển không phải một đánh giá đầy đủ về năng lực
Một kết quả tuyển dụng có thể liên quan đến mức độ phù hợp của kinh nghiệm, yêu cầu vị trí, kỳ vọng hai bên hoặc thời điểm tuyển người. Khi chưa có phản hồi cụ thể, bạn chưa có đủ thông tin để biết chính xác mình chưa phù hợp ở đâu.
Bạn có thể cần bổ sung kỹ năng, viết lại CV hoặc điều chỉnh cách chọn việc. Những điều đó đáng để xem xét nghiêm túc. Nhưng “mình còn một điểm cần cải thiện” khác rất xa với “mình chẳng có năng lực gì”.
Áp lực tìm việc kéo dài: Nên làm gì để không chỉ chờ đợi?
Bạn không cần ép mình tích cực ngay lập tức. Trước mắt, hãy thử làm cho quá trình tìm việc bớt mơ hồ bằng những việc có thể kiểm tra và điều chỉnh.
1. Rà soát cách tìm việc, thay vì chỉ nộp thêm hồ sơ
Khi tìm việc mãi không được, rất dễ nghĩ rằng mình phải ứng tuyển nhiều hơn nữa. Nhưng trước khi gửi thêm một loạt CV, hãy nhìn lại những lần ứng tuyển gần đây.
Nếu hiếm khi được mời phỏng vấn, hãy kiểm tra xem CV đã thể hiện rõ kinh nghiệm liên quan đến vị trí chưa. Người đọc có nhìn thấy bạn từng làm gì, giải quyết vấn đề nào và tạo ra kết quả gì không? Bạn có đang dùng một bản CV cho những công việc có yêu cầu quá khác nhau không?
Nếu đã được phỏng vấn nhưng chưa có lời mời nhận việc, hãy ghi lại những câu hỏi khiến bạn lúng túng. Bạn đã giải thích được vai trò của mình trong một dự án hay chỉ kể công việc của cả nhóm? Có phần yêu cầu nào của vị trí mà bạn chưa chuẩn bị được ví dụ phù hợp?
Nếu chỉ tìm việc qua một kênh, bạn có thể mở rộng sang trang tuyển dụng của doanh nghiệp, LinkedIn hoặc hỏi thăm đồng nghiệp cũ về những cơ hội liên quan. Một lời nhắn rõ vị trí bạn đang tìm và kinh nghiệm bạn có sẽ cụ thể hơn câu “Có việc gì giới thiệu mình với”.
Đây là những câu hỏi để rà soát, không phải kết luận chắc chắn về lý do bạn bị từ chối. Mục tiêu là tìm một điểm có thể cải thiện cho lần ứng tuyển tiếp theo, thay vì tiếp tục trách mình một cách chung chung.
Đọc thêm: 5 lỗi khiến CV bị bỏ qua và cách khắc phục, hoặc cách trả lời 8 câu hỏi phỏng vấn khó.
2. Giới hạn những lần lướt mạng khiến bạn tự trách mình
Bạn không cần nghỉ chơi với người thành công hơn mình. Bạn cũng không cần thấy có lỗi chỉ vì hôm nay mình chưa đủ sức xem thêm một bài đăng báo tin vui.
Nếu nhận ra mỗi lần lướt mạng đều kết thúc bằng việc tự chê bai bản thân, hãy thử tạm ẩn một số nội dung hoặc đặt một khoảng thời gian riêng để xem. Đặc biệt, sau một email từ chối, bạn không nhất thiết phải tiếp tục mở LinkedIn để nhìn xem ai vừa có công việc mới.
Bạn vẫn có thể mừng cho người khác và đồng thời thấy buồn cho hoàn cảnh của mình. Điều cần chăm sóc là cảm giác ấy, không phải ép bản thân diễn như thể mình hoàn toàn ổn.
3. Tìm một người bạn có thể nói thật
Không phải cuộc trò chuyện nào cũng cần kết thúc bằng một lời khuyên. Có hôm, điều bạn cần chỉ là được nói rằng mình đang sợ và đang mệt, mà không phải nghe thêm câu “Sao không xin đại một việc đi?”.
Bạn có thể nói trước với một người mình tin tưởng:
“Dạo này mình tìm việc chưa có kết quả nên hơi mất tự tin. Mình chưa cần bạn tìm cách giải quyết ngay, chỉ muốn có người nghe mình nói một chút.”
Khi cần hỗ trợ cụ thể, hãy đề nghị một việc rõ ràng: xem giúp CV, nghe thử phần giới thiệu bản thân hoặc góp ý một câu trả lời phỏng vấn. Bạn không cần kể hết câu chuyện với tất cả mọi người, nhưng cũng không phải một mình gánh hết chuyện này.
4. Đặt mục tiêu theo hành động bạn có thể chủ động
“Tháng này nhất định phải có việc” là một mong muốn dễ hiểu. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào quyết định của nhà tuyển dụng. Đặt toàn bộ kỳ vọng vào một điều mình không hoàn toàn kiểm soát được có thể khiến mỗi ngày chờ đợi trở nên nặng nề hơn.
Bạn có thể thử một mục tiêu nhỏ cho tuần tới: chọn vài vị trí thực sự phù hợp, điều chỉnh CV theo yêu cầu chính của từng vị trí và luyện lại một câu trả lời từng khiến mình lúng túng. Số lượng nên vừa với thời gian và sức lực hiện tại, không phải một chỉ tiêu để tự phạt khi chưa hoàn thành.
Nếu nhận ra mình thiếu một kỹ năng được nhắc đến trong những công việc đang nhắm tới, hãy chọn tài liệu hoặc khóa học giải quyết đúng khoảng thiếu đó. Bạn không cần học dồn dập chỉ để bớt cảm giác mình đang đứng yên.
Mẫu theo dõi tìm việc hằng tuần để biết cần điều chỉnh ở đâu
Có những tuần bạn làm khá nhiều nhưng vẫn thấy mình chẳng tiến thêm chút nào, vì thứ bạn mong nhất là một lời mời nhận việc vẫn chưa đến. Một bảng theo dõi đơn giản có thể giúp bạn nhìn lại những gì đã làm và chọn việc cần sửa tiếp theo.
Trên điện thoại, vuốt ngang bảng để xem đủ các cột. Bạn có thể chép mẫu này vào sổ hoặc bảng tính cá nhân.
| Tuần | Số vị trí đã ứng tuyển | Số phản hồi nhận được | Kỹ năng đã học hoặc luyện thêm | Điều cần điều chỉnh tuần sau |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||
| 2 | ||||
| 3 | ||||
| 4 |
Cuối tuần, dành khoảng 10 phút cập nhật bảng. Bạn có thể ghi rõ phản hồi nào là lời mời phỏng vấn, yêu cầu bổ sung thông tin hay thông báo từ chối để tránh gộp tất cả thành một con số khó hiểu.
Sau vài tuần, hãy xem điều gì đang lặp lại. Chưa có lời mời phỏng vấn là lý do để xem lại CV và cách chọn vị trí, chứ chưa đủ để kết luận bạn thiếu năng lực. Một câu hỏi thường làm bạn lúng túng là chỗ nên luyện thêm, không phải bằng chứng rằng bạn không thể vượt qua phỏng vấn.
Bảng này dùng để điều chỉnh cách tìm việc, không phải để chấm điểm giá trị của bạn. Nếu một tuần quá mệt, bạn vẫn có thể giảm khối lượng và chọn một việc nhỏ để tiếp tục.
Cho phép mình nhìn lại hướng đi mà không gọi đó là thất bại
Trong quá trình rà soát, có thể bạn sẽ nhận ra vị trí mình nhắm đến chưa phù hợp với kinh nghiệm hiện tại. Hoặc bạn đang bỏ qua những công việc có tên gọi khác nhưng vẫn sử dụng được kỹ năng mình đã có.
Điều chỉnh phạm vi tìm kiếm không nhất thiết là từ bỏ mục tiêu. Bạn có thể xem lại yêu cầu nào thực sự quan trọng với mình và yêu cầu nào có thể linh hoạt, thay vì chỉ tìm một công việc đủ đẹp để đặt cạnh chức danh của bạn bè.
Câu hỏi nên là: “Công việc này có phù hợp với năng lực, nhu cầu và hướng đi của mình không?”. Không phải: “Nhận công việc này rồi, người khác có thấy mình thành công chưa?”.
Khi nào bạn nên tìm thêm sự hỗ trợ?
Nếu cảm giác lo lắng, chán nản kéo dài và ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, sinh hoạt hoặc những việc thường ngày, hãy chia sẻ với người thân, người bạn tin tưởng và cân nhắc tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý.
Bạn không cần chờ đến khi tìm được việc mới được chăm sóc bản thân. Một kế hoạch ứng tuyển không thay thế được sự hỗ trợ phù hợp khi bạn đang quá sức.
Tham khảo thêm: hướng dẫn của WHO về căng thẳng và khi nào cần tìm hỗ trợ.
Bạn đang tìm một công việc, không phải xin phép để được thấy mình có giá trị
Có thể đọc xong bài này, hộp thư của bạn vẫn chưa có phản hồi mới. Tiền trọ vẫn phải đóng, hồ sơ vẫn cần gửi và buổi phỏng vấn tiếp theo vẫn cần chuẩn bị. Không có lời động viên nào thay bạn làm hết những việc ấy.
Nhưng có một điều bạn có thể thử thay đổi ngay: thay vì hỏi “Mình có phải người thất bại không?”, hãy hỏi “Bước nào trong quá trình tìm việc của mình đang cần được hỗ trợ hoặc điều chỉnh?”. Câu hỏi thứ hai cụ thể hơn, và cho bạn một việc để bắt đầu.
Bạn có quyền mong một công việc tốt, một mức lương ổn và cảm giác tự hào về những gì mình làm. Nhưng bạn không cần đợi một nhà tuyển dụng chọn mình mới được đối xử tử tế với bản thân.
Tối nay, hãy chọn một việc vừa sức cho ngày mai. Có thể là sửa phần kinh nghiệm trong CV, luyện một câu trả lời phỏng vấn hoặc nhắn cho người bạn tin tưởng. Bạn không cần giải quyết cả tương lai trong một đêm.
Điều khiến bạn mệt nhất lúc tìm việc là chưa có thu nhập, chưa có phản hồi hay cảm giác mình đang tụt lại? Bạn có thể chia sẻ cùng Mr Nghề Nghiệp ở phần bình luận, trong phạm vi khiến mình thấy thoải mái.
Nếu bạn đã sẵn sàng cho bước tiếp theo, hãy xem các cơ hội việc làm trên Mr Nghề Nghiệp và chọn những vị trí phù hợp với nhu cầu, kinh nghiệm của mình.
Nguồn ảnh: ảnh đại diện của Nataliya Vaitkevich; ảnh sổ tay của KATRIN BOLOVTSOVA. Cả hai được sử dụng theo giấy phép Pexels.
